Махны үнийн өсөлтөд “Малчдын Мах Худалдаалах Цэг” нөлөөлжээ
Махны үнийн өсөлтөд “Малчдын Мах Худалдаалах Цэг” голлох нөлөө үзүүлсэн гэж үзэж болно. Махны үнэ эрэлт, нийлүүлэлтээс хамаардаг бөгөөд хүн амын өсөлтөөс шалтгаалан эрэлт аажмаар нэмэгддэг. Харин нийлүүлэлт нь махны экспортын хэмжээ, өмнөх жилийн мал хорогдол, нөөцлөх хэмжээ зэрэг олон хүчин зүйлээс хамаардаг.
2025 онд хоньны махны экспорт бага зэрэг буурсан бөгөөд зуд болоогүй нь нийлүүлэлтэд нөлөөлсөн. Мөн ченжүүд махыг нөөцлөхгүй байснаас нийслэл 5000-6000 тонн мах нөөцөлсөн байна.
“Малчдын Мах Худалдаалах Цэг” нь 13,000-15,000 төгрөгийн үнийг тогтворжуулах амлалт өгсөн ч энэ нь үнэн хэрэгтээ хэрэгжээгүй. Үүний улмаас ченжүүд үнэ өсөхгүй гэж үзэн махыг нөөцлөхгүй байж, махны үнэ өсөхөд нөлөөлсөн.
Мөн тус цэг малчдаас түрээс авч мах худалдаалсан нь малчдын гар дээрх махны үнийг нэмэгдүүлсэн бөгөөд нөөцлөх үеийн үнэ буураагүй байна. Үүний үр дүнд малчид болон хэрэглэгчид хохирсон бол түрээс авсан тал ашиг олсон гэж дүгнэж болно.
Үнийн хэлбэлзлийг бууруулахад үнэ тогтоох бус, үнэ унах үед махыг нөөцлөн авах, үнэ өсөх үед нөөцөөс нийлүүлэх замаар тогтворжуулах арга хэрэгтэй. Монгол Улс энэ зарчмыг махны зах зээлд буруу хэрэгжүүлж байна. Махны үнэ жил бүр савлах нь бэлчээрийн мал аж ахуйтай холбоотой бөгөөд фермерийн аж ахуй нийт нийлүүлэлтийн дор хаяж 30 хувьд хүрэхэд үнийн хэлбэлзэл багасна гэж үзэж байна.
Иймд 2026 онд махны үнийн тогтворжилтод “Малчдын Мах Худалдаалах Цэг”-ээс татгалзах шаардлагатай бөгөөд бүтээмж нэмсэн, нэмүү өртөг бий болгосон нөхцөл бүрдсэн үед л ийм тогтолцоо үр дүнтэй байж болохыг онцлов.