Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн зарцуулалт, хяналтын асуудал илэрчээ
Эмнэлэгт хурууны хээ уншуулахад тухайн төхөөрөмж ДАН системд холбогдоогүй байсан нь Эрүүл мэндийн сайд Э.Батшугарын илрүүлсэн ноцтой асуудал болжээ. Энэ нь эмч нар үзээгүй, үйлчлүүлээгүй хүнийг үзсэн мэт бүртгэж, хүний регистрийг хуурамчаар ашиглах боломжтойг харуулж байна.
Эрүүл мэндийн даатгалын сан (ЭМДС) нь иргэдэд чухал үйлчилгээ үзүүлдэг ч шимтгэл төлөгчдийн зарим нь үр ашгийг бүрэн хүртдэггүй байна. Тодруулбал, ажилгүй хүмүүс, малчид зэрэг шимтгэл төлдөггүй бүлэг нь ЭМДС-гаас их хэмжээний мөнгө авдаг гэсэн мэдээлэл бий. ЭМДЕГ-ын статистик мэдээллээр малчин, оюутан, гадаадын иргэн, хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчдийн төлсөн шимтгэл, ЭМДС-гаас авсан мөнгөний харьцааг харуулсан байна.
Тухайлбал, 5119 малчин нийт 81 сая төгрөгийн шимтгэл төлж, 3492 нь эмнэлгийн 11 төрлийн тусламж үйлчилгээ авч, 594 сая төгрөг ЭМДС-гаас авсан байна. 17,716 оюутан 280.6 сая төгрөгийн шимтгэл төлж, 16,302 нь эмнэлгээр үйлчлүүлэн 1.9 тэрбум төгрөг зарцуулжээ. Гадаадын иргэн, ажилгүй 61 хүн 1.9 сая төгрөгийн шимтгэл төлж, 41 нь 7 төрлийн тусламж үйлчилгээний төлбөрт 7 сая төгрөг авсан байна. Хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч 55,628 хүн 881.1 сая төгрөгийн шимтгэл төлж, 49,526 нь эмнэлэгт хандаж, 7.2 тэрбум төгрөг ЭМДС-гаас авсан байна.
Нэг хүний төлсөн шимтгэл болон ЭМДС-гаас авсан мөнгөний дундаж нь малчинд 18,824 төгрөг төлж, 170,103 төгрөг авсан; оюутанд 18,824 төгрөг төлж, 116,550 төгрөг авсан; гадаадын иргэн, ажилгүй хүн 31,148 төгрөг төлж, 170,731 төгрөг авсан; хувиараа хөдөлмөр эрхлэгч 15,839 төгрөг төлж, 145,378 төгрөг авсан байна.
Энэ нь орлогоороо бусдаас доогуур бүлэг болох малчид хамгийн бага шимтгэл төлж, хамгийн их мөнгө авдаг байж болзошгүйг харуулж байна. Гэхдээ Эрүүл мэндийн сайдын мэдээллээр малчдын нэр, регистрийг программд буруу оруулж, ЭМДС-гаас хуурамч мөнгө авсан байж магадгүйг анхааруулжээ.
2023 онд ЭМДС-д 1 их наяд 608 тэрбум 715 сая төгрөг цугларч, 1 их наяд 841 тэрбум 118 сая төгрөг зарцуулсан байна. 2024 оны төсөв нь 1 их наяд 964 тэрбум 757 сая 300 мянга төгрөг байсан ч 2 их наяд 151 тэрбум 566 сая 400 мянгыг зарцуулжээ. 2025 онд төсөв нь 2 их наяд 515 тэрбум 575 сая 800 мянган төгрөгөөр батлагдсан байна.
ЭМДС-ийн мөнгө жил бүр хүрэлцдэггүй тул оны сүүлч дөхөхөд эмнэлгүүд сангийн мөнгө дууссан гэж үзэн үйлчилгээний чанар буурч, зарим эмнэлэг гаднаас эм тариа авч эхэлдэг. 2024 оны 4-р сараас ХСҮТ-ийн үйл ажиллагаа доголдож, хими эмчилгээ тасарч, 8 тэрбум төгрөгийн алдагдалтай, 20 тэрбум төгрөгийн өрөнд орсон тухай мэдээлэл бий. Энэ байдалд эмнэлгүүд өөрсдөө нөлөөлж байж болзошгүйг харуулж байна.
ЭМДС нь Засгийн газрын тусгай сангуудын нэг бөгөөд нийгмийн даатгалын сангууд дотроо тэтгэврийн сангийн дараа ордог хоёр дахь том сан юм. Жижиг дунд үйлдвэрлэл, хөдөө аж ахуй, боловсролын зээлийн сангуудыг хоослодог жишиг энэ санд ч гарч байгааг тэмдэглэв.