Төрийн түрээслээд өмчлөх орон сууцны хөтөлбөрийг шинэчилсэн журмын дагуу хэрэгжүүлнэ

Ипотекийн зээлд хамрагдаж чадахгүй, урьдчилгаа төлбөр бүрдүүлэх боломжгүй иргэдэд зориулсан “түрээслээд өмчлөх” орон сууцны хөтөлбөрийг төрөөс шинэчилсэн журмын дагуу өргөжүүлжээ. Засгийн газрын 2019 оны 138 дугаар тогтоолоор баталсан журмын хүрээнд Төрийн орон сууцны корпораци төрийн өмчийн орон сууцыг иргэдэд түрээслүүлэх, өмчлүүлэх гэрээ байгуулж эхэлсэн байна. Шинэчилсэн журмаар олон зохицуулалтыг нарийвчлан, цахим системээр сонгон шалгаруулалт хийхээр тусгаснаар ил тод байдлыг нэмэгдүүлэх зорилготой юм. Энэ нь танил тал эсвэл авилгаар орон сууцанд түрүүлж орох хардлагыг арилгах зорилготой бөгөөд бүх хүсэлтийг цахимаар авч, ил тод сонгон шалгаруулалт явуулах аж.

Одоогоор “Ногоон нуур-1008 айл”, “Солонго-1,2”, “Залуус-1” зэрэг төслүүдийг уг журмын дагуу хэрэгжүүлэхээр төлөвлөжээ. Тухайлбал, Хан-Уул дүүргийн 21-р хороонд баригдаж буй “Солонго-1” төсөл 2026 оны долдугаар сард ашиглалтад орж, есдүгээр сараас цахимаар сонгон шалгаруулалт явуулах юм. Уг төслийн хүрээнд 2042 өрхийг хамруулах төлөвтэй байна.

Мөн БНХАУ-ын буцалтгүй тусламжаар Сүхбаатар дүүргийн IX хороонд Ногоон нуур орчмын гэр хорооллын айлуудын газрыг чөлөөлж, орон сууцны хороолол барих төслийг 2022–2025 онд хэрэгжүүлж, өнгөрсөн долоо хоногт хүлээлгэн өгсөн. Төслийн хүрээнд 756 айлыг газраа орон сууцаар солих нөхцөлөөр хамруулах бол үлдсэн 252 айлыг түрээслээд өмчлөх хэлбэрээр оруулах юм.

Салбарын сайдын мэдээлснээр “Солонго-1,2” төслийн нийт хүчин чадал 5002 айл бөгөөд 2026 оны хоёрдугаар улиралд багтаан бүх айлыг оруулах зорилт тавьжээ. Шинэ журмаар түрээсийн үнийг зах зээлээс хямд байхаар тогтоосон бөгөөд өмнө нь Улаанбаатар хотод 1 м² талбайн түрээс 6000 төгрөг байсан бол шинэ зохицуулалтаар 11000–15000 төгрөг болж нэмэгдсэн байна. Энэ нь хуучин стандартаас өссөн ч зах зээлийн үнэтэй харьцуулахад бага юм. Жишээ нь, “Солонго-1” төслийн 50 м² байрны түрээс 650 мянган төгрөг байхад ижил хэмжээний байр зах зээл дээр 1.5–1.8 сая төгрөгийн үнэтэй байна.

Гэсэн ч дундаж орлоготой өрхийн хувьд сар бүр ийм хэмжээний төлбөр тогтмол төлөх нь хүндрэлтэй байж болзошгүй. Өмнөх жилүүдэд түрээслээд өмчлөх гэрээ байгуулсан иргэд урьдчилгаа төлбөрөө удаан хугацаанд бүрдүүлдэг байсан тул шинэ журмаар таван жилийн хугацааны хязгаар тогтоожээ. Иргэн таван жилийн дотор урьдчилгаагаа бүрдүүлэх ёстой бөгөөд хугацаанд амжихгүй бол дараагийн иргэнд боломж шилжих зохицуулалттай байна.

Иргэдийн хүсэлтийг цаасаар бус зөвхөн цахим системээр хүлээн авч, төрийн мэдээллийн нэгдсэн сантай уялдуулан шалгаруулна. Өмнө өгсөн хүсэлтүүд хүчингүй болж, бүгд шинээр бүртгүүлэх шаардлагатай болсон байна. Оролцогч нь өөрийн нэр дээр орон сууцгүй байх, шаардлагатай бүх мэдээллийг цахимаар илгээх ёстой. Шинэ журмаар тодорхой бүлгүүдэд квот олгожээ. Үүнд төрийн үйлчилгээний ажилтан (эмч, багш) 25%, төрийн албан хаагч 15%, ахмад настан 18%, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэн 10% квоттой байна. Мөн залуу гэр бүл, олон хүүхэдтэй болон өрх толгойлсон гэр бүлүүдийг хамруулах зохицуулалт тусгасан ч нийт хүсэлт гаргагчдын тоо өндөр байвал эдгээр квот хэр хүрэлцэх нь тодорхойгүй юм.

Журмын дагуу төрийн орон сууцыг түрээслэх, түрээслээд өмчлөх, газар, эд хөрөнгийг орон сууцаар солих, дахин төлөвлөлтийн үед иргэдийг түр байрлуулах гэсэн дөрвөн хэлбэрээр ашиглуулах боломжтой болсон байна.

Шинэ журмаар баталсан шийдвэрүүдээс үүсэж болзошгүй асуудалд түрээсийн төлбөр зах зээлийн үнээс хямд ч дундаж орлоготой өрхөд сар бүр тогтмол төлөх нь санхүүгийн дарамт үүсгэж болзошгүйг онцолж байна. Жишээ нь, 50–60 м² байрны түрээс Улаанбаатар хотод 11,000–15,000 төгрөг/м² байгаа нь 50 м² байрны сар бүрийн төлбөр 550,000–750,000 төгрөг болж, дундаж өрхийн орлоготой харьцуулахад өндөр ачаалал үүсгэж болзошгүй юм.

Мөн түрээслээд өмчлөх гэрээгээр орсон иргэд таван жилийн дотор урьдчилгаа төлбөрөө бүрдүүлэх ёстой бөгөөд хугацаанд санхүүгийн боломж бүрдээгүй тохиолдолд дараагийн өрхөд боломж шилжих зохицуулалттай. Энэ нь орлогын тогтворгүй өрхүүдэд хугацааны дарамт үүсгэж, гэр бүл, ажил амьдралд нөлөөлж болзошгүй байна.

Иргэдийн хүсэлтийг цахимаар хүлээн авч ил тод шалгаруулалт явуулах ч хүсэлт гаргах өрхийн тоо төслийн хүчин чадлаас хэт их байвал өрсөлдөөн эрс нэмэгдэх эрсдэлтэй юм. Зорилтот бүлэгт багтсан иргэдэд хүрэлцэх эсэх нь тодорхойгүй байна. Барилгын явц, санхүүжилт, зөвшөөрөл, хөрөнгө оруулалтын нөөц зэрэг нь төслийн ашиглалтад орох хугацаанд саад учруулах эрсдэлтэй бөгөөд хугацаа хоцрох тохиолдолд түрээсийн гэрээ, урьдчилгаа төлбөр, сонгон шалгаруулалттай холбоотой төлөвлөгөө хойшлох эрсдэлтэй байна.

Эдгээр хүчин зүйлсийг харгалзан үзвэл төрийн орон сууцны хөтөлбөр нь боломж олгож байгаа ч бодит байдал дээр иргэдэд санхүүгийн болон зохион байгуулалтын сорилт болох магадлалтай байна.