Төрийн өмчийн сургуулиудын “Үдийн хоол” хөтөлбөрийн санхүүжилт, чанарын асуудал

Төрийн өмчийн бүх ерөнхий боловсролын сургуулийн “Үдийн хоол” хөтөлбөрийг чанаргүй гэж хэлэх боломжгүй юм. Олон нийтийн сүлжээнд хувийн сургуулийн үдийн хоолтой харьцуулсан зургууд нийтэлж, шүүмжлэл дагуулдаг. Махны үнэ 30 мянган төгрөг давж, гурил болон шатахууны үнэ өссөнтэй холбоотойгоор “Үдийн хоол” хөтөлбөрийн нэг өдрийн зардлыг 2500 төгрөгөөр нэмэх шаардлага үүссэн байна. Одоогийн мөнгөөр хүүхдүүд өдөрт авах ёстой илчлэгийн 30-40 хувийг хангаж чадахгүй байгаа нь үнэн юм. Улсын төсөвт тодотгол хийж, үнийн өөрчлөлтийг тусгана гэж албаныхан мэдэгдэв.

Нийслэлийн 280 сургуулийн 170 орчим нь түрээсийн гал тогоотой байсан бөгөөд үүний улмаас 2500 төгрөгийн тал хувь нь бусдын халаас руу ордог байсан. Одоо сургуулиуд өөрийн гал тогоотой болж, халуун боловсруулалт болох чанах, жигнэх, хуурах процессыг заавал гал тогоондоо хийх ёстой болсон байна. Гал тогоондоо хагас боловсруулсан бэлэн бүтээгдэхүүн буюу хэрчсэн гурил, үндэсний компаниудын бэлтгэсэн хүнсний ногоог ашиглаж байна. Түрээсийн гал тогоотой сургууль одоо цөөн үлдсэн гэж мэдээллээ.

Хотын дарга Х.Нямбаатартай уулзаж, нийслэлийн сургууль, цэцэрлэгүүдэд хүнс нийлүүлдэг дөрвөн компанийн “цавчаа”-г татан буулгах талаар ярилцсан бөгөөд цаашид сургууль, цэцэрлэгүүд өөрсдөө цахим дэлгүүрээс хүнсний худалдан авалтаа хийх боломжтой болохыг онцлов.

Сумын сургууль, цэцэрлэгүүдийн хүнсний худалдан авалтыг аймаг, нийслэлээс хангахаа больж, Тендерийн хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулна. Ингэснээр сумын сургууль, цэцэрлэгүүд сумаасаа хүнсний ногоо, талхаа худалдан авах боломжтой болно. Жишээлбэл, Төв аймгийн Эрдэнэсант суманд ирэх намраас “Хаан” банктай хамтран нэг жилийн хугацаанд сумын цэцэрлэг, сургууль, дотуур байрны хүнсний худалдан авалтыг нэг тэрбум төгрөгөөр хийх туршилт зохион байгуулахаар төлөвлөж байна. Энэ нь сумын жижиг, дунд бизнес эрхлэгчдийг дэмжих, зээл олгох боломжийг нэмэгдүүлэх зорилготой юм.

Улсын ерөнхий боловсролын сургуулийн бага ангийн 1-5 дугаар ангийн сурагчид хамрагддаг “Үдийн хоол” хөтөлбөрт 2026 оны улсын төсвийн төсөлд 102.4 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн бөгөөд төрийн өмчийн ЕБС-ийн 222.5 мянган хүүхдэд олгохоор тооцсон байна.

Засгийн газрын 2024 оны 73 дугаар тогтоолоор нийслэлийн цэцэрлэгийн хүүхдийн хоолны нэг өдрийн зардлыг улсын төсвөөс 3000, эцэг эхээс 1000 төгрөг хариуцсан хамтын санхүүжилтийн тогтолцоог бүрдүүлж, шим тэжээлийг дээшлүүлсэн гэж үзэж байна.

Мэргэжилтнүүдийн үзэж байгаагаар бага ангийн сурагчид үдийн хоолноос хоногт авах ёстой илчлэгийн 35 хувь буюу 610 ккал авах шаардлагатай. Гэвч улсын сургуулиудад “Үдийн хоол” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхэд эцэг эхийн идэвхи санаачлага, сургуулийн удирдлагын оролцоо дутсанаас хүүхдүүдэд эрүүл, чанартай хоол хүнс хүргэхэд хүндрэлтэй байгаа талаар иргэд шүүмжилж байна.

Монгол Улс 2006 оноос ерөнхий боловсролын сургуулиудад “Үдийн цай” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлж эхэлсэн бөгөөд 2019 онд хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний тухай хууль баталж, 2021 оноос үдийн цайг хоол болгон өргөжүүлсэн байна. “Үдийн хоол” хөтөлбөрийг хэрэгжүүлээд зургаан жил өнгөрсөн ч асуудал бүрэн шийдэгдээгүй хэвээр байна.