НийгэмРедакцийн сонголт

Гоминданы талд урваж, тусгаар тогтнолд заналхийлж явсан казах эр Ардын баатар болох цаг ирлээ гэж үү!

Монгол Улсын баруун хязгаарт Баян-Өлгий нэртэй нэг аймаг бий. Тус аймгийн амьдрал ямар өнгөөр өрнөж, энд ямар амьдрал буцалдаг вэ гэдгийг монголчууд төдийлөн мэддэггүй.

Саяхан, ХЭҮК-ын гишүүн П.Оюунчимэг ярицлага өгч Баян-Өлгий аймгийн ЕБС-ийн нийт 43 сургуулийн хоёрхон нь сургалтаа монгол хэлээр явуулдаг. Цэнгэл сум болон аймгийн төвийн нэг сургуульд л монгол хэл үздэг. Бусад нь сургалтыг казах хэл дээр явуулж, тэнд амьдардаг халх болон торгууд урианхай хүүхдүүдийн эрхийг зөрчиж байна хэмээн ярьжээ.

Улс орны хэмжээнд Ерөнхий боловсролын сургалтыг Монгол хэл дээр явуулна гэсэн Төрийн бодлого Баян-Өлгийд аль хэдийнэ алдагдаж, тэнд амьдардаг монгол хүүхдүүдийн эрх зөрчигдөж байхад БСШУС-ын яам таг чиг сууна.

Сүүлийн үед Баян-Өлгий аймгийн Засаг дарга А.Гылымхан, ИТХ-ын дарга Д.Бауыржан нар Хятадын Гоминданы талд урваж, тусгаар тогтнолын дайсан болж явсан Оспан гэх казах хүний 120 насны ойг өргөн цар хүрээтэй тэмдэглэх бэлтгэл ажлыг эхлүүлжээ.

1940-өөд онд Монгол Улсын баруун хязгаарын үймээнийг дэгдээж, тусгаар тогтнолын эсрэг дайсагнаж асан Оспан гэгчийг казах үндэстний баатраар нэршүүлж, хөшөө дурсгал ч босгох бөгөөд үүнийг аймгийн бизнесмэнүүд санхүүжүүлэхээр төлөвлөсөн байх юм.

Оспан гэж хэн бэ?

Оспан гэж казахын Абах Керей овгийн Молхы угсаатан Исламын хүү. 1899 онд одоогийн Шинжаны нутаг болох Өвөр Алтайн Хөх тохойн Хүрд гэх газар төрсөн. Түүний талаар ийм мэдээ Баруун хязгаарын тулгаралттай холбоотой түүхийн баримтуудад бичигдэн үлджээ.

1930-аад оны сүүлч, 1940-өөд оны эхээр Оспан Шиньжанд зэвсэгт бүлэглэлийг бий болгож, тусгаар тогтнол, эрх чөлөө, шашин шүтлэгийнхээ төлөө тэмцэх нэрээр үймээн дэгдээж эхэлсэн. Түүнийхээ төлөө Хятадын Гоминданы цэргийн мөрдлөг, цохилтод өртөж, дүрвэн зугтааж, уул хадаар бүгэн тэнүүчилж явсан энэ хүний тухай ХХЕГ-ын Хилийн цэргийн төв архив, түүхийн секторын эрдэм шинжилгээний ажилтан, доктор (Ph.D) дэд хурандаа Н.Даваадорж 2018 онд нэлээн дэлгэрэнгүй нийтлэл бичсэн байдаг.

Оспан олон зуун өрх айл, 1000 гаруй иргэнийг өөрийн эрхшээлдээ байлгаж, тэд хоол хүнс, зэвсэг, галт хэрэгслээр дутагдан гачигдахаараа БНМАУ-ын Ховд, Алтай аймгийн хил орчмын сумдын нутаг дэвсгэр дэх ард иргэдийн мал, эд хөрөнгө рүү зэвсэглэн халдаж, дээрэм, тонуул хийж, хүч сэлбэж, баруун хилийн хязгаарт түгшүүр бий болгож байсан аж.

1944-1947 онд БНМАУ-ын удирдлагууд Оспанаар толгойлуулсан казахын босогчидтой зохицох оролдлогыг цөөнгүй хийж байсан. Оспан болон Монголын албан ёсны төлөөлөгчдийн анхны уулзалт 1943 оны 10 дугаар сар Баян-Өлгий аймгийн Булган сумын нутаг Хайртын даваанд болж байсныг ч түүхийн баримтууд гэрчилдэг.

Энэ уулзалтанд ирсэн Оспан “Бид Хятадыг Алтайгаас цэвэрлэж, Алтайд казах үндэстнийг тусгаар тогтнуулах зорилгыг хатуу баримтална. Би өөрсдийн зан заншил, мусульман шашны их үйл хэргийн төлөө, Алтайн казах ардуудыг тусгаар тогтнуулах зорилгоор Хятадыг эсэргүүцэн тэмцэж байгаа. Энэ бол үндэсний эрх чөлөөний бослого гэх мэт ярьсан байдаг.

Маршал Х.Чойбалсан 1944 оны хоёрдүгаар сард Ховд аймгийн Булган сумын Алаг толгойд, гуравдугаар сарын 5-нд Булган голын Майхан толгойд байрласан Оспаны гэрт очиж уулзан, баруун хилийг амгалан байлгах хэлэлцээр хийж байсан удаатай.

-Оспан урвасан тул түүний байсан газраар Шинжааны зүгээс Гоминданы цэргүүд нэвтрэн ирэх болсон-

БНМАУ-ын баруун хил хязгаар дахь Оспаны зэвсэгт халдлага 1944-1946 оны дунд үе хүртэл буюу Оспаныг Гоминданы Хятадын талд урвах хүртэл намжсан байна. Харин Оспан 1946 оны 4 дүгээр сараас өөрийн байр сууриас ухарч, Гоминданы талд үйлчлэх болсныг эх сурвалжуудаас олж үзэж болно.

Оспаны талаар Маршал Х.Чойбалсан И.В.Сталин нарын дунд яриа өрнөж байсан бөгөөд Сталин Маршалаас “Танай хил дээрх будлиан юу болж байна. Өнөөх Оспан яасан бэ?” гэж асуухад

Х.Чойбалсан “Хилийн будлиан одоогоор намдаж байгаа болов ч Байтаг Богдын хавиар маргаан тасраагүй. Оспан биеэ худалдаж урвасан тул түүний байсан газраар Шинжааны зүгээс Гоминданы цэргүүд нэвтрэн ирэх болсон” гэж өгүүлснийг түүхч Л.Бат-Очир тэмдэглэж авсан нь өнөөдөр мөн баримт болоод үлджээ.

Оспан 1950 оны өвөл Бар хөлийн зүүн район Мичин ууланд өвөлжиж байгаад 1951 оны хоёрдугаар сард Энэтхэг рүү явах замдаа Хөх нуурын өмнөд район, Хайцай гэдэг газар Хятадын Ардын чөлөөлөх армийн цэргийн ангид бүслэгдэн баривчлагдаж, Өрөмч хотод цаазлагдсан гэдэг.

Хэзээ ч Монгол Улсын иргэн байгаагүй, харин ч Монгол Улсын итгэлийг эвдэж, Хятадын Гоминдаанд урваж, тусгаар тогтнолд аюул занал учруулж явсан ийм хүнийг казахууд Ардын баатар, үндэсний баатраар тодруулахаар зугуухан бэлтгэж байгаа гэнэ.

Оспаны сураг тасраад 60 жил өнгөрсөн хэдий ч Монголчууд түүхээ бас марчихаагүй байгаа. Өнөөдөр Гоминданд урваж, тусгаар тогтнолд дайсагнаж явсан казах эр ардын баатар болгохдоо арай тулчихаагүй байна шүү.

Хятадын Гоминдааны цэргүүдтэй үгсэн хуйвалдаж, тусгаар тогтнолд заналхийлж явсан хүнийг Баян-Өлгий аймгийн Засаг дарга, ИТХ-ийн төлөөлөгчид үнэхээр алдаршуулж, хөшөө босгоно хэмээж байгаа бол Монгол төр тэдэнд төмөр нүүрээ харуулах л ёстой.

Эх сурвалж: Ноцтой мэдээ

ХОЛБООТОЙ МЭДЭЭ

31 Сэтгэгдэлтэй

  1. Оспан бол товчхондоо дарга цок цокь гэдэг л дур байсан.Гэхдээ Муратаас дээрээ дээр хаягаа хадардаг ч хавьтсандаа юмаа харуулдаг байгаагуй шуу.

  2. Оспан Баян-Өлгийд ямар хамаатай юм вэ? Бичих сэдэв үлдээгүй юу? Эсвэл шантаажлаад мөнгө хуцах арга уу?

  3. Энэ дэлхийд хасаг, хар, хятад гурвыг хаана ч даврааж болдоггүй, тэднийг няц гишгэж, бяц дарж байхгүй бол тэд урдаас чинь харж худлаа инээж байгаад л голыг чинь гогодоно шүү.

    1. яг үнэн хамгын лалрын гурван тэмбүүнүүд , хэзээ ч давруулж болохгүй хүний тусыг мэддэггүй хүн чанаргүй ѳѳдгүй гичийнүүд

  4. Оспан миний авга ахыг Байдаг богдод алаад сэмжээр нь нүүрийн нь бүтээгээд явсан алуурчин даа. Одоогийн ОСпаны /Осмооний үлдэгдэлүүд./ зайлах хэрэгтэй .

  5. Новшийн бичээч жирийн ардын хүүхдүүдийн дунд яс хаяж, бахаа хангахыг хүсэгч гаж сэтгэлгээтэй донтон амаа мэдэж ярьж, гараа мэдэж бичээрэй. ээлжит явуулга хийгээд байгаадаа санаа чинь зовохгүй байна уу

    1. үхсэний чинь бичээч үнэн юм бичиж байна. балиар санаатай новшнууд бузар булай юм аа нуух гээд байна уу үгүй үү

  6. Хасгууд уугуул нутаг Шинэжаанаа их санаад бна даа,гэрт нь хариулаа.Тэндээ хөшөө босгоно уу,болно уу өөрсдиин хэрэг

    1. heleed yahav, Mongolchuudad durguigee ilerhiilen uzen yadaj end amidarsnaas ooriin eh nutagtaa erh cholootei amidrana biz. Mongolchuud bid yamar tedniig urisan bish lalruud.

  7. Tagnuuliin alba ene aluurching omoorch yanz bur bolood baigaa Hairat metiin hasag nohduudig sain shalgah heregtei. Mongol ulsad terselsen urvagch nohor ednii shuteen yum bol omoorood baigaa hasguud bugd urvagchid bolj taarah n. Mongold amidarch chadahgui, bidniig tegtel uzen yadaj baigaa bol eh nutag Shinjaan ruugaa, esvel Mongol gej gaduurhagdahgui amidarna gej bodoj baigaa bol Kazahstan ruu yavj bolno shuu. Ta nariig Mongolchuud bid ogt uriagui, bas ta nariig end hucheer bariad baigaa zuil baihgui. Durgui baigaa bol Mongol gazriig maani choloolood irsen gazar ruugaa zailj bolno shuu.

  8. Шинжанаас дүрвэж ирсэн хасгуудад Монголчууд өгөөмөр сэтгэл гарган нутаг заан өгч аймаг хүртэл байгуулж өгсөн Хэл соёлыг нь хятад орос мэт улсууд шиг уусгах бодлого явуулаагүй Харин одоо өсөж үржээд эргээд монгол улсын үндэсний аюулгүй байдалд заналхийлж бүр тусгаар тогтнох Казак улсад монголын минь газар нутгийг нэгтгэх хэмжээнд даварцгаадаг боллоо. Монголын төр одоо шийдвэртэй арга хэмжээ авах цаг нь болсон байна

  9. За энэ хэвлэл мэдээллийхэн болимоор юмаа. Хүмүүсийн анхаарлыг татахын тулд өөрсдийн нүцгэн зургаа тавихаас наагуур юм бичих болжээ. Баян-Өлгий аймагт Дорнод туркистан гэх улсыг байгуулхын төлөө явж байсан хар Оспаны талаар ямар нэгэн шийдвэр гарах байтугай хэлэлцүүлэх эсвэл яриа ч гараагүй байгаа. Баатарын цолны талаар тэрнийг нэг аймгийн дарга нар шийдээд өгчихдэг эрх мэдэл ч байдаггүй. Лав манай аймгийн дарга нарын шагнал урамшууллын тийм журам байхгүй. Түүхэнд Оспан нэртэй олон хүмүүс тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Цагаан мортой хар Оспаны талаар бол хэн нэгэн удирдлага цол өгөөгүй ч нийгэмд бол баатар Оспан гэж алдаршсан хүн. Монголд ийм цөөхүүлээ байж худал цуурхалд ингэж ач холбогдол өгөх ч гэж дээ. Би казах хүн ч монголд олон танилтай найзтай. Энэ постон дээр бичсэн шиг тэд нар надад хандаж байгаагүй. Оспантай холбоотой манай аймагт ямар ч асуудал яригдаагүй, шийдвэр гараагүй гэдгийг аймгийн ЗДТГ-ын ТЗУХ-ийн даргын хувьд мэдэгдье.

    1. Д.Ербол Чи битгий хачин юм яриарай монгол нутагт амьдарч байгаа бол аятайхан байсан дээр байх шүү энэ улс чинь төртэй хуультай улс шүү. Тусгаар тогтнох санаа дотроо агуулж явдаг биз баян өлгийгөөс ирсэн гэсэн хэдэн монгол хэлч мэдэхгүй хэдэд казак ирдийн тэгэхээр казак хэлээр хичээл ордог нь үнэн байгаа биз чи үнэн ээ хүлээчээч чадахуу

  10. Монгол нутагт өмхий хасагууд арай л хэтэрч байна даа Баян өлгийд бол утга учираа алдсан адгийн ядаж дэлгүүр гэдэг үгээ казакаар бичсэн байгаа ш дээ монгол хүмүүсийг гадуурхаж үздэг. энэ хэдэн тэнэг 76 хүн үхээсээ дээ

    1. Idirengiin nuruund bolson yavdal nomond ariaal oor yum bichsin bdiim da.vvnd оспаан geed bga deerimchin rvv ter veiin mongol noiduud urvaj bsn talaar bichzin bdiim da golog nvvd min

  11. Лаларын үхнэрнүүд оспаны нэрийг барьж үхнэрнүүдээ дээрэмдсэн түүх их шүү дээ дараа нь хэн буруудсан опсон буруудсан оспон бол тусгаар тогнолын төлөө цуцашгүй явсаар ирсэн баатар эр байсан юм .

  12. Казахууд монгол хэл сурахгуй гэж байгаа бол яахав дээ тэр уулынхаа мухарт хэдэн биеэндээ боов шоовоо узуулсэн шээг байж л бай. Харанхуй чигээрээ. Сурч боловсрох эрх чолоо, боломж Монгол улсад монгол хэлээр сурах шуу дээ. Монгол хэл мэдэхгуй юм чинь орос англи цаашаа биз дээ. Яасан ур хуухдийнхээ ирээдуйг боддоггуй харалган хумуус вэ. За тэгээд юу сайхан бэ, дур сайхаан гэж монголчууд ярьдаг юм. Оор ч юмгуй шив дээ

  13. Казакууд бас тэрэндээ их дээрэлхүүлсэн. Хэрвээ тэр баатар гээд тэмдэглэх гэж байгаа бол тэмдэглэсэн улсуудаас нь амь нас, сэтгэл санаа, эд хөрөнгийн хохирлоо нэхэмжлэх нь зүйтэй.

  14. Батзандан нь баатар гээ биздээ.
    Батзандан л төрсөн өдрмйг нь Баянөлгийд ирчихээд тэмдэглэ гээ биздэээ
    Батзандан л үндэсний баатар төрсөн өдрмйг нь амралтын өдөр болгох хууль өргөн барина гээ биздээ
    Батзандан л Оспан баатрын 120 жилийн ойг тэмдэглэх ажлын хэсэг гаргаж ажил гээ биздээ
    Бид харин мэдээ ч үгүй , яриа. Ч үгүй байсан шүү ….
    Батзандан л шувуу болгонд үг заагаад л шуудан болгоноор захиа яьуулаад байгаа шүү
    Батзандангаас л бүгдийг мэдсэн шүү дээ….

Сэтгэгдэл

Таны сэтгэгдэл

Back to top button
Close